Page Title

19.10.07
Op vrijdag 5 oktober 2007 ging de 20ste editie van de serie PROMS, sinds twee seizoenen aan ’t IJ, van start. Vier top-ensembles presenteren nieuwe muziek van wereldklasse in het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam en bieden u in uitzicht op het internationale landschap van de modern gecomponeerde muziek.
Het Muziekgebouw en PROMS aan ’t IJ hebben samen bruisende plannen voor de toekomst. Er wordt gewerkt aan een nieuwe, uitgebreide serie waarbij vanaf ’08-’09 de donderdagavond, gedurende het hele culturele seizoen, de vaste avond wordt voor het beste dat de nieuwe ensemblemuziek in Nederland te bieden heeft. 

Nieuw Ensemble speelt Stravinsky en Ton de Leeuw op 21 oktober
In de tweede helft van de vorige eeuw oefende de muziek van Igor Stravinsky –met zijn heldere, klokachtige akkoorden, zijn speelse ritmiek en filmische montagevormen- een grote invloed uit op het Nederlandse componeren. Stravinsky en Ton de Leeuw deelden een sterk anti-romantische inslag, een streven naar soberheid en klare taal. Dit concert brengt hen samen in werken die geworteld zijn in de zestiende-eeuwse muziek en literatuur. 

Op Cultura naar aanleiding van dit bijzondere concert een gecombineerde avond over de vernieuwer Stravinsky en de vernieuwer van eigen bodem: Ton de Leeuw op 13 oktober vanaf 20.30 uur. De avond wordt geïntroduceerd door muziekpublicist Thea Derks in het Cultura Journaal.

Igor Stravinsky
Stravinsky (1882-1971) was één van de grote vernieuwers van de muziek. Bij zijn debuut in 1907 werd hij meteen door de bekende choreograaf Dhiagilev opgemerkt, die Stravinsky opdroeg voor hem te schrijven. Stravinsky brak dan ook meteen door, maar dat kwam wellicht mede doordat zijn naam al bekend was, door zijn beroemde vader: baszanger Feodor Stravinsky.
Vooral door "Le Sacre du Printemps" -wellicht Igor Stravinky’s bekendste werk- verwijderde hij zich in snel tempo van de romantiek die tijdens zijn geboorte zo ongeveer op het hoogtepunt was. Stravinsky begaf zich met "Le Sacre" in de richting van het expressionistisch modernisme: compositie is de expressie van emotie en niet meer aan esthetische regels gebonden. Men begreep niet altijd wat hij met zijn muziek bedoelde. Sterker nog, de première van "Le Sacre du Printemps" is zelfs als “De veldslag om de Sacre du Printemps” bekend komen te staan, wegens het tumult wat ontstond door de vernieuwende muziek van Stravinsky. Zelfs de politie kwam eraan te pas op 29 mei 1913 in Parijs, en zelfs dat mocht niet baten. Enige tijd later echter kwam het publiek tot bedaren en tegenwoordig wordt "Le Sacre" als één van de grootste meesterwerken van de 20e eeuw beschouwd.

Pulcinella en de Vuurvogel
"Pulcinella", het stuk wat Cultura vanaf 13 oktober uitzendt, heeft zover bekend niet geleid tot enorm tumult. Het stuk, op thema’s van Pergolesi, werd door Stravinsky geïnstrumenteerd. In zijn instrumentatie onderzoekt hij de Weense klassieke traditie, wat hij vanaf 1920 vaker deed zoals ook met het stuk "Mavra", een komische opera. Pulcinella is een karakter uit de Comedia dell’ Arte en is de basis van Jan Klaasen. Als een Jan Klaasen huppelt Stravinsky hier weer terug naar de meer klassieke traditie. U kunt kijken naar een registratie van het concert dat het Koninklijk Concertgebouw Orkest uitvoerde onder leiding van Riccardo Chailly in 2002.
Direct aansluitend kunt u genieten van de master himself: Stravinsky dirigeert het New Philharmonia Orchestra, met de "Vuurvogel", Stravsinky’s eerste opdracht namens Dhiagilev en het begin van een lange en uitermate productieve samenwerking en vriendschap. 

Ton de Leeuw
Ton de Leeuw (1926-1996) was één van Nederlands belangrijkste componisten, met een zeer internationale blik. Vandaar misschien ook wel dat hij in Nederland niet op dezelfde manier erkend werd voor zijn werk als in het buitenland. Ton de Leeuw was, net als Stravinsky, een vernieuwer. Leerling van Olivier Messiaen en beïnvloedt door componisten als Bela Bartók schreef hij in de jaren zestig voornamelijk microtonale muziek: muziek die niet uitgaat van de normale tonen en de afstand daartussen, maar waar naast halve en hele tonen bijvoorbeeld ook kwart tonen voorkomen. De aanduiding ‘microtonaal’ staat ook wel voor muzieksoorten die gebruik maken van een ander toonsysteem dan de westerse. Het is dan ook niet verrassend dat Ton de Leeuw een grote interesse aan de dag legde voor niet-westerse muziek, een interesse die alleen maar aanwakkerde na studiereizen naar India en Japan in 1960 en 1968. De Leeuw pleitte uiteindelijk voor een soort ‘wereldmuziek’, een samenkomst van oost en west met als doel een volledig nieuwe muziek te creëren.

"Car nos vignes sont en fleurs"
Dit meermalen bekroonde werk van Ton de Leeuw, uitgevoerd door het Nederlands Kamerkoor onder leiding van dirigent Ed Spanjaard, kunt u zien vanaf 13 oktober. Het is een koorwerk voor twaalf solisten dat geïnspireerd is op fragmenten uit het Hooglied. Dirigent Ed Spanjaard leidt in en licht toe. Oorspronkelijk uitgezonden door de VPRO op 17 januari 1999. 

20.30 Cultura Journaal
Met als gast muziekpublicist en deskundige op het gebied van nieuwe muziek, Thea Derks.
20.40 Kerstmatinee 2002, Pulcinella en de Vuurvogel van Igor Stravinsky
Registratie van “Pulcinella” door Het Koninklijk Concertgebouw Orkest onder leiding van Riccardo Chailly, met aansluitend “de Vuurvogel” door het New Philharmonia Orchestra onder leiding van Stravinsky zelf, oorspronkelijk uitgezonden door de AVRO op 25 december 2002.
21.40 De Klank van de Stilte
Documentaire van Eline Flipse over Ton de Leeuw, oorspronkelijk uitgezonden door de NOS op 15 november 1991.
22.35 Reiziger in Muziek, Belangrijke componisten van de 20e eeuw, afl. Ton de Leeuw
Han Reiziger spreekt met dirigent Ed Spanjaard over Ton de Leeuw en het Nederlands Kamerkoor brengt het stuk “Car nos vignes sont en fleurs”, oorspronkelijk uitgezonden door de VPRO op 17 januari 1999.
23.05 Polygoon
Aankomst Stravinsky in Zaandam
23.06 Reiziger in Muziek, dubbelpiano
Theodoor Dekker over dubbelpiano van Pleyel waar pianisten Paul Prenen en Marcel Worms het stuk “Concerto per due pianoforti sloi – Notturno” van Igor Stravinsky op spelen, oorspronkelijk uitgezonden door de VPRO op 29 maart 1992. 

Uitzending op Cultura:
Zaterdag 13 oktober, vanaf 20.30 uur. Herhaling in de week hierna. Raadpleeg voor de exacte uitzendtijden de programmagids.