Page Title

‘Dagelijks worden baby’s geboren. Overal. Bij duizenden. Honderdduizenden. De meesten zullen van wieg tot graf een anoniem bestaan leiden. De lichting van 1879 vormde hierop geen uitzondering.’ (Theo Olof in: Oskar Back en veertig jaar Nationaal Vioolconcours)

Oskar Back (1879-1963)

Oskar Back werd op 9 juni 1879 geboren te Wenen uit Hongaarse ouders. Zijn vader was een veelzijdig musicus: violist, pianist, componist en muziekleraar. Zodra Oskar als peuter het kleinste formaat viool met zijn handjes kan vasthouden, begint vader Leopold hem met lesgeven. Oskar blijkt geen gebrek aan talent te hebben voor dit strijkinstrument en vervolgt zijn studie aan het Conservatorium van Wenen waar hij op zestienjarige leeftijd afstudeert. Hij reist vervolgens naar Brussel om verder te studeren en op te treden. Het gerucht gaat dat hij zo’n last had van plankenkoorts, dat hij uiteindelijk besloten heeft zich op het lesgeven te gaan concentreren. Oskar heeft zijn lespraktijk – die Heilige Halle – in Brussel waar onder andere de Nederlandse violisten Theo Olof en Herman Krebbers hun eerste vioollessen kregen.

In 1921 wordt Oskar Back benoemd tot hoofddocent viool aan het Muzieklyceum te Amsterdam, een functie die hij de rest van zijn leven vervult. Ook het aantal leerlingen dat hij particulier lesgeeft, zowel professionele musici als amateurs, neemt aanzienlijk toe. Welgestelde amateurs betalen een flinke smak lesgeld en op die manier compenseert Back de lessen aan beroepsstudenten die het minder breed hebben.

De temperamentvolle Oskar steekt zijn emoties niet onder stoelen of banken en menig leerling heeft staan trillen op zijn benen na explosieve woede-uitbarstingen ten gevolge van muzikale wanprestaties. Complimenten geeft hij niet snel, maar heel af en toe weet hij de leerling voor een moment op een roze wolk doen zweven, wanneer de meester ‘da’s gut!’ vindt. Primaire focuspunten zijn voor Back voordracht, interpretatie, overtuigingskracht en linkerhandtechniek. De techniek van de rechterhand wordt voornamelijk door middel van studiewerken ontwikkeld.

Oskar doet veel pogingen de Nederlandse nationaliteit te krijgen, maar het duurt tot 1935 dat dit ook daadwerkelijk lukt. De Tweede Wereldoorlog overleeft hij in Amsterdam, waar hij in 1949 ook zijn zeventigste verjaardag viert. Ter gelegenheid daarvan benoemt Koningin Juliana hem tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. In 1959 wordt Oskar Back gehuldigd in de Grote Zaal van het Concertgebouw ter ere van zijn tachtigste verjaardag en veertigjarige vioolpedagogische praktijken in Nederland. Drie jaar later, op 21 november 1962, wordt in het trappenhuis van het Concertgebouw op een ereplaats de portretbuste van Oskar Back onthuld. Op 3 januari 1963 overleed hij op 83-jarige leeftijd als gevolg van een operatie in Anderlecht.

‘Elke noot gevuld met lood, zo voelt het in mijn vingers. Nooit eerder en nooit daarna viel het mij zo zwaar, dit Andante van Bach te spelen, dit Andante voor een eenzame, diepbedroefde viool. Het is dan ook de herdenkingsdienst, gevolgd door de crematie van onze betreurde, onvervangbare leraar en mentor, onze ‘meneer Back’.’ (Theo Olof in: Oskar Back en veertig jaar Nationaal Vioolconcours)

De eerste keer Nationaal Vioolconcours Oskar Back

Het echtpaar Alvares Correa wilde de naam van de befaamde vioolpedagoog en hun goede vriend Oskar Back, op een waardige manier laten voortbestaan. Zij wilden een tweejaarlijks Nationaal Vioolconcours oprichten waarvan de winnaar de mogelijkheid zou worden geboden zijn vioolstudie nog één of twee jaar voort te zetten bij een vermaard instituut of pedagoog in het buitenland. Het opzetten van het concours ging niet zonder slag of stoot, maar het doorzettingsvermogen van het echtpaar heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat op 6 en 8 maart 1967 voor het eerst het “Nationaal Vioolconcours Oskar Back” wordt gehouden. In de besloten voorronde worden de kandidaten gevraagd werken van J.S. Bach, W.A. Mozart en B. Bartók te spelen. De finale is gratis toegankelijk voor publiek en hier zullen composities van J.S. Bach, L. van Beethoven, H. Badings en één van drie virtuoze composities gespeeld worden. De jury bestond uit Everard van Royen, fluitist, directeur van het Amsterdamse Muzieklyceum, voorzitter van de Stichting Studiefonds Oskar Back en tot zijn overlijden een grote vriend van Oskar. De andere juryleden waren violiste Etiennette Alvares Correa (samen met haar echtgenoot initiatiefnemer van het concours) en violisten Herman Krebbers, Carlo van Neste en Theo Olof. In de finale komen hier nog bij: dirigent Bernhard Haitink en violist Maurice Raskin.

Tot zover lijkt het een groot succes, maar desalniettemin is de eerste versie van dit vioolconcours, met welgeteld drie aanmeldingen, waarvan ook nog eens twee mensen afhaken, een grote mislukking. De enige kandidaat die overblijft is Emmy Verhey. Na lang beraad besluiten het bestuur en de jury Emmy voor te laten spelen en haar te beoordelen alsof het een eindexamen is. Emmy slaagt en wil haar prijs verzilveren door lessen te nemen in Moskou bij de wereldberoemde violist David Oistrach.

Prijswinnaars Nationaal Vioolconcours Oskar Back

De eerste keer Nationaal Vioolconcours is gewonnen door Emmy Verhey, een noodzakelijke keuze van de jury, omdat Emmy eigenlijk de enige deelnemer was in 1967. In de jaren die volgden is het concours gewonnen door musici die een belangrijke plek in het nationale en internationale muziekleven innemen. De eerste keer dat zowel een eerste, als een tweede, als een derde prijs werden uitgereikt was in 1977, tijdens de zesde keer Nationaal Vioolconcours. Jaap van Zweden won in dat jaar zowel de hoofdprijs als de prijs voor de beste vertolking van een moderne compositie. De tweede en derde prijs gingen respectievelijk naar Lodewijk da Silva Rosa en Joan Wijzenbeek. Twintig jaar later won Liza Ferschtman de eerste prijs, zij won ook de prijs voor de beste vertolking van een moderne compositie. De 21ste editie van het concours, in 2007, is gewonnen door Jeroen van der Wel, tweede werd Mathieu van Bellen en de derde prijs ging naar Lisanne Soeterbroek.

22ste Nationaal Vioolconcours Oskar Back 2009

De 22ste editie van het Nationaal Vioolconcours zal, evenals de voorgaande 21, worden gehouden in het Concertgebouw te Amsterdam. De eerste ronde wordt gehouden op 24, 25 en 26 maart 2009 in de Kleine Zaal van het Concertgebouw en de tweede ronde op 2, 3 en 4 april, eveneens in de Kleine Zaal. De grote finale van het 22ste Vioolconcours Oskar Back is op donderdag 16 april in de Grote Zaal van het Concertgebouw te Amsterdam.