Page Title

De legendarische vraaggesprekken van Adriaan van Dis in een nieuw jasje. Ook dit seizoen wordt de gehele serie nogmaals voor u uitgezonden.

DEZE ZOMER WEER HERHAALD: PROGRAMMERING

"Dit is geen vraaggesprek, dit is een vertelgesprek van mijn kant"

Aldus W.F. Hermans in één van de legendarische interviews die schrijver Adriaan van Dis tussen 1983 en 1992 maakte voor het literaire praatprogramma Hier is...Adriaan van Dis (VPRO). Cultura heeft samen met de schrijver/presentator en samensteller Ellen Jens een selectie gemaakt van de beste uitzendingen. Van Dis heeft bij elke uitzending een nieuwe inleiding gemaakt en ook er is nooit eerder vertoond materiaal toegevoegd, onder meer van achter de schermen van het programma. 



U kunt de uitzendingen terugkijken tot 3 weken geleden (eerdere uitzendingen kunnen wij helaas niet aanbieden).


Aflevering 1: De eerste gast van Adriaan van Dis is Hugo Claus. Zij spreken over “Het verdriet van België”, het autobiografische boek over de Vlaamse jeugd van Claus en zijn familie. Claus spreekt in krachtige bewoordingen over zijn tijd bij de nonnen en over het katholieke geloof.

Ook een gesprek met Charlotte Mutsaers, schilder/schrijver. Over haar leesgeschiedenis uit de kindertijd. Tevens is er het legendarische fragment waarbij ze achterstevoren het kinderliedje 'In een groen knollenland" zingt, een vaardigheid die ze zichzelf na jaren oefening eigen heeft gemaakt.

En Daniël van der Velde, 12 jaar oud. Tekenaar en lezer van militaire krijgsstudies. Zijn tekeningen hangen in het stadhuis van zijn woonplaats.


Aflevering 2: Edward Albee, de spraakmakende toneelschrijver, over zijn houding ten aanzien van regisseurs. En het feit dat hij het liefst zelf zijn eigen stukken regisseert. De stukken van Albee zijn een kritiek op de Amerikaanse maatschappij. De schrijver van “Who’s afraid of Virginia Woolf?” is spits en praat met een fijn gevoel voor humor.

Richard Kapuscinski, ooit verslaggever voor een Pools persbureau. Heeft wereldfaam verworven met zijn reisboeken over Derde Wereldlanden. Het gesprek gaat over de noodzaak van revoluties. Ook praat hij over zijn boek over de Ethiopische keizer Haile Selassie.

Willem Frederik Hermans over zijn bezoek aan Zuid-Afrika. Hij was nieuwsgierig naar het land, hij is vertaald in het Afrikaans en zou op een universiteit enkele lezingen houden voor studenten Nederlands. Het gesprek mondt uit in een twistgesprek, waarbij Hermans uitroept dat het geen vraaggesprek is, maar een vertelgesprek ‘van mijn kant’. Hermans heeft niet altijd gelijk: hij zegt dat het ondenkbaar is dat er een zwarte meerderheidsregering zal komen.


Aflevering 3: Adriaan van Dis in gesprek met schrijfster Andreas Burnier. Onder haar eigen naam – C.I. Dessaur – was zij criminologe aan de universiteit in Nijmegen. Ze spreekt over haar kritische houding ten aanzien van ‘deze’ tijd, maar beschouwd zichzelf geen cultuurpessimist. Zelf ontving ze nogal wat kritiek uit wetenschappelijke hoek, omdat zij onder andere gelooft in reïncarnatie.

Roland Topor. Doorgaans maakt hij tekeningen en schilderijen op klein formaat. Nu hij een prijs heeft gewonnen die bestond uit 1000 kilo slecht papier, is hij groot gaan werken èn met de spuitbus. Anders zou hij nooit van die hoeveelheid papier afkomen.

Renate Rubinstein spreekt voor het eerst over de ziekte die haar getroffen heeft, zonder overigens die ziekte te benoemen ( Multiple Sclerose). Verder gaat ze in op de polemische stukken die Piet Grijs schreef naar aanleiding van een column in Vrij Nederland. En over haar constante staat van verliefdheid.

Beate Klarsfeld is naast Simon Wiesental de beroemdste en meest volhardende nazi-jager. Samen met haar man spoorde zij Klaus Barbie op.


Aflevering 4: Pianist Ivo Pogorelich over zijn pragmatische keuze voor de piano, de ergernis over kuchend publiek en de luxe om bescheiden te kunnen zijn.

Mario Vargas Llosa: Op het moment van de ontmoeting met Van Dis was Llosa verwikkeld in een pennenstrijd ten aanzien van de sociale en politieke situatie in Latijns-Amerika in het algemeen en Cuba is het bijzonder. Llosa kritiseert met name die schrijvers die – levend in democratische landen – pleiten voor communistische regeringen.

Willem Oltmans: Legendarisch interview waarin journalist Willem Oltmans ontploft en Adriaan van Dis dreigt met een rechtszaak, omdat de laatste onbewezen geruchten brengt als feiten, iets waar Van Dis Oltmans juist op had willen aanpakken.


Aflevering 5: Gesprek met Dith Pran, ooggetuige en slachtoffer van het terreur van de Rode Khmer in Cambodja. Hij vertelt over zijn overlevingsstrategie tijdens de oorlog. Zijn levensverhaal was uitgangsmateriaal voor de film “The killing fields”

Hans van Manen is een groot choreograaf en een wijs mens, met een fijn gevoel voor humor. Te fijn voor het publiek in Paradiso. Hij vertelt over zijn rentree als danser – op z’n 52-ste – bij een Duits gezelschap.

Frederick Forsyth vertelt over zijn roman “Het vierde protocol”. Adriaan van Dis probeert de schrijver uitspraken te ontlokken over zijn hekel aan de marxistische tak van de Labourparty. Maar Forsyth repliceert dat de woorden van romanpersonen niet moeten worden verward met opvattingen van de schrijver.

Roald Dahl maakt zich druk om het feit dat de literaire kritiek in Amerika en Engeland de kinderliteratuur niet op waarde weet te schatten. Dahl schrijft overigens ook voor volwassenen. Hij geeft twee voorbeelden van macabere maar grappige verhalen.


Aflevering 6: Adriaan van Dis ontvangt Roberto Benigni, Charlotte Rampling en Rosa von Praunheim. Deze uitzending staat geheel in het teken van film.


Aflevering 7: Adriaan van Dis praat in deze aflevering met Isabel Allende. Ze debuteerde in Nederland met de grote roman "Huis van de geesten". Het gesprek gaat o.a. over Chili en de laatste dagen van het presidentschap van Salvador Allende, president en oom van Isabel.
Germaine Greer klaagt in de uitzending het Westen aan wegens het opleggen van bepaalde leefstijlen aan de Derde Wereld.
En Gerard Reve. Adriaan van Dis zegt vooraf dat het soms beter is je literaire helden niet te ontmoeten...

Aflevering 8: De gastheer in gesprek met een zeer nukkige Neeltje Maria Min. Na 20 jaar verscheen er een nieuwe bundel van haar. Maar ze is niet echt genegen om op de veelal gesloten vragen van haar vroegere dorpsgenoot in te gaan. Het levert spannende televisie op.
Verder een gesprek met de de bestseller auteur Joseph Heller van Catch 22.
Maarten 't Hart vertelt over zijn aandrang als vrouw door het leven te gaan en de onmogelijkheid een mooie vrouw van hem te maken.
Historicus Robert Hughes schreef de biografie van zijn geboorteland Australië.

Aflevering 9:
Adriaan van Dis ontvangt in deze uitzending het echtpaar Biesheuvel. Maarten Biesheuvel vertelt onder andere hoe hij zijn gade heeft ontmoet.
De Nieuw-Zeelandse schrijfster Keri Hulme spreekt over haar Maori achtergrond en de verbondenheid van de Maori's met de aarde. Daarover schreef ze een roman die gelauwerd werd met de Bookerprize.
En Daniël Cohn-Bendit, het enfant terrible van de Franse studentenopstanden van mei 1968. Cohn-Bendit is nu officieel Duits staatsburger na uit Frankrijk te zijn gegooid. In een fel en gepassioneerd betoog verdedigt hij de opvoering van "Het vuil, de stad en de dood", het controversiële toneelstuk van Fassbinder.

Aflevering 10: Adriaan van Dis beleeft een paar moeizame minuten, hij gaat namelijk in gesprek met Gilbert&George. Dit levend kunstwerk zit er voorgeprogrammeerd bij en zegt weinig steekhoudends.
Johan Polak, erudiet classicus en uitgever, over het leven in de letteren, het verzamelen van handschriften en de ontstaansgeschiedenis van de romans van Gerard Reve.
Tot slot de Britse reisschrijver Redmond O'Hanlon over zijn reizen naar Borneo en het Amazonegebied.

Aflevering 11: Adriaan van Dis in gesprek met Frank Martinus Arion over zijn kruistocht om het Papiamentu ingevoerd te krijgen als de officiële taal op Antilliaanse scholen.
Hubert Reeves is astronoom. Hij schreef een - volgens Van Dis begrijpelijk - boek over het ontstaan van het heelal.
En de Dalai Lama, geestelijk- en wereldlijk leider van Tibet, ondanks de Chinese inval in 1950. De Dalai Lama is de reïncarnatie van alle vorige 13 Dalai Lama's en leeft al sinds 1959 in ballingschap. Over politiek mocht niet worden gesproken. Verder werd er voldoende gelachen... door de Dalai Lama.

Aflevering 12: In deze uitzending voert Adriaan van Dis een indrukwekkend gesprek met Gerhard Durlacher, in een lege zaal van De Balie in Amsterdam. De schrijver wilde niet geconfronteerd worden met geluiden uit het publiek. Hij zou niet kunnen praten over zijn oorlogservaringen als hij werd afgeleid door een zaal vol mensen. Nu spreekt hij vrijuit over zijn kampervaringen en de ervaringen na de oorlog in Nederland.


Aflevering 13: In deze aflevering een gesprek met de Elfriede Jelinek. Verketterd in haar vaderland Oostenrijk en gelauwerd met de Nobelprijs voor de literatuur. Zij schreef "De pianiste", een roman over het sadomasochistische 'verlangen' van een jonge vrouw.
Ook oud-minister van Defensie van de Verenigde Staten Robert Mc Namara schuift aan bij Adriaan van Dis, om te praten over zijn boek waarin hij de blunders van zijn periode als politicus beschrijft.
Ischa Meijer stopte met de geschreven interviews in Vrij Nederland. Hij legt uit waarom.
En Harry Mulisch over zijn novelle De Pupil.


Aflevering 15: In deze aflevering een gesprek met kunsthistorica Victorine Hefting, oud directeur van het Haags Gemeente Museum. Zij vertelt over haar stormachtige ervaringen met mannen en met een ongemakkelijke ontmoeting met Koningin Wilhelmina.
Maya Angelou, Afro-Amerikaans schrijfster over haar autobiografische romans en haar verwarrende ervaringen als zwarte Amerikaanse vrouw in Afrika.
En een gesprek met de bevlogen Engelse historicus Simon Schama. Hij schreef een boek over Nederland in de 17-de eeuw. Hijzelf spreekt ook Nederland, maar heeft - in weerwil van zijn achternaam - geen nederlandse roots: De familie Schama komt oorspronkelijk uit... Turkije.


Aflevering 16: Zeg "Op Scheveningen" en denk aan Helga Ruebsamen. Na 15 jaar gezwegen te hebben als schrijfster verscheen de verhalenbundel die haar naam vestigde als auteur. Ook een gesprek met W.L. Brugsma, journalist en verzetsman. Op de vraag waarom hij in het verzet is gegaan, volgt een zeer nuchter antwoord.
Een week nadat de schrijver Salman Rushdie in geprek ging met Adriaan van Dis, werd er een fatwa over hem uitgesproken. "De duivelsverzen" is voor hoge geestelijke leiders in de islamitische wereld een godslasterlijk boek. Vandaar...


Aflevering 17: In deze aflevering spreekt Adriaan van Dis met Shere Hite. Zijzelf ziet zichzelf graag als kunsthistorica, de meesten kennen haar als de feministe en sexonderzoeker die twee boeken heeft geschreven over het gevoelsleven van de moderne vrouw en de moderne man, de Hite-reports.
En Juffrouw van Eeghen, werkzaam als adjunct-archivaris van het Amsterdamse gemeentearchief.
Willem Wilmink, dichter, liedjesschrijver en accordeonist. Over zijn werk en de herinneringen en geuren die verdwijnen.


Aflevering 18: In deze aflevering gaat het over de geheimen van een geslaagde biografie. En dus is Richard Holmes – schrijver van veel biografen waaronder die van Shelley - de gesprekspartner van Adriaan van Dis.
En Hugo Claus. Hij schreef het boekenweekgeschenk “De zwaardvis”. Tijdens de uitzending gooit Claus baldadig zijn gedichtenbundel in het publiek.
Professor Piet Kuiper heeft generaties psychiaters opgeleid, totdat hijzelf werd getroffen door een psychotische depressie. Hij schreef daarover een boek, “Ver heen”.


Aflevering 19: Mr. Cynic, Jeremy Paxman, hét gezicht van BBC Newsnight praat over de Britse samenleving en wie daar eigenlijk de baas is. Staat te lezen in zijn boek.
Het gesprek met Annie Cohen Solal had moeten gaan over het leven van Jean Paul Sartre, maar het werd een legendarische oefening in versierkunst.
Verder gesprekken met filosoof Jaap van Heerden over zijn boek “Wees blij dat het leven geen zin heeft” en met Jorge Guillermo die een boek schreef over kastelen in Nederland.


Aflevering 20: Philip Metcalfe over zijn boek “Berlijn - 1933”, over hoe langzaam maar zeker de Duitse samenleving nazificeerde, maar ook over het verzet in Duitsland zelf.
Cees Nooteboom, reiziger van beroep, over zijn liefde voor het zwerven en voor Spanje.
James Purdy is een schrijver voor fijnproevers. Verguisd door het publiek en de kritiek. Schuw en teruggetrokken. Een zeldzaam interview met deze Amerikaanse schrijver, over het subtiele verschil tussen een ‘publiek’ hebben en een ‘gehoor’ hebben.


Aflevering 21: Schrijfster Astrid Lindgren over het belang van het ongeremd lezen door jonge mensen. En over haar dieren-activisme dat zover gegaan is dat er in Zweden zelfs een wet naar haar is vernoemd.

Schrijver Stephen Spender over zijn boek "The Temple", een boek waar het manuscript al klaar van was in 1929, maar hij publiceerde het pas in de jaren 80. "The Temple" was een boek dat verboden was vanwege de pornografische strekking ervan.

Karel van het Reve – de grootste essayist van Nederland, volgens velen – schreef een bundel essays onder de titel “De ondergang van het morgenland”. Hij spreekt over zijn communistische opvoeding en de elementen daaruit die nog steeds nawerken. Ook over zijn ziekte van Parkinson praat hij openhartig. En zo komt uiteindelijk ook god ter sprake, die Van het Reve kleinzerig noemt.


Aflevering 22: A. den Doolaard , 89 jaar ten tijde van het interview, kijkt terug op zijn omzwervingen in de Balkan. Zijn grootste geestelijke lijden ervoer hij tijdens de communistische omwenteling in Tjechoslowakije. Hij beschouwde het als een verraad van de geallieerden, omdat de troepenmacht van generaal Patton niet mocht optrekken naar Praag.

Hans Magnus Enzensberger over zijn reisverslag door zeven landen van Europa, dat eerder op een analyse lijkt dan op een reisboek: “Ach Europa”. Aan het eind van zijn boek doet hij een paar voorspellingen die allemaal uitgekomen zijn, behalve één: de Duitse staat is toch verenigd.

Umberto Eco over zijn roman “De slinger van Foucault”, een tergend lastig boek… en zo hoort het ook volgens de schrijver. Het is niet een boek voor de massa, al hoopt hij wel dat deze het boek zal kopen.

Aflevering 23: In deze aflevering spreekt Adriaan van Dis met Michel Tournier, schrijver van “De Elzenkoning”. Zijn roman “De meteoren” gaat over de bijzondere eigenschappen die tweelingen met elkaar delen. Tournier heeft voor dit boek honderden tweelingen, artsen en andere betrokkenen geïnterviewd.

Na een verblijf van 10 jaar in Frankrijk is Hella Haasse definitief teruggekeerd naar Nederland. Ze praat over de invloed die haar tweejarig verblijf op een internaat heeft gehad op haar schrijverschap. En over haar manier van werken: een historisch gegeven uitbouwen tot een literair kunstwerk.

David Grossman is een Israëlische schrijver. Zijn boek “Zie liefde” is een vierluik over de holocaust en is vergeleken met “De blikken trommel”. Hij vertelt hoe het is te leven in een land waar op ieder moment weer een oorlog kan uitbreken.

Aflevering 24: Adriaan Morriën - de warmbloedige – over zijn leven, over Freud en over het belang van de tegenstelling. Hij vertelt over zijn ergernis over de grootheidswaan van schrijvers, en over zijn dochter die jarenlang in de prostitutie zat.

De Egyptische schrijfster Nawal el Sadaawi heeft al jaren kritiek op de regering van haar land. Ze spreekt over de politieke situatie in Egypte en over de rol die Egypte speelt tijdens de Golfoorlog.

Frans Pointl debuteerde op 54-jarige leeftijd met de verhalenbundel “De kip die over de soep vloog”. Het is het beklemmende relaas van de zoon van een overlevende van de holocaust die na de oorlog in armoede moesten leven. Hij praat over de achtergronden van zijn debuut, met name over de invloed die zijn dominante moeder op zijn leven heft gehad.


Aflevering 25: In deze uitzending ontmoet Adriaan van Dis de schrijver V.S. Naipaul. Van Dis noemt hem de lastigste schrijver die hij tijdens de jaren van “Hier is…” heeft ontmoet. Maar wel een groot schrijver met boeken voor de eeuwigheid geschreven zoals “A house for Mr. Biswas” en “A bend in the river”.

Eric de Kuyper, filmregisseur en schrijver die spreekt over het syndroom van Stendhal waar hij als jongetje aan leed. En dat hem tot de kunsten heeft gebracht.

En Annie M.G. Schmidt over de start van haar carrière die begon tijdens een personeelsfeestje van Het Parool. Ook vertelt ze over 'vieze woorden', die ze niet mocht gebruiken van haar toenmalige opdrachtgever de VARA.

Aflevering 26: Adriaan van Dis praat met de Nigeriaanse schrijver Ben Okri over zijn herinneringen aan en de gevolgen van de Burgeroorlog – de oorlog in Biafra.

En Benoite Groult over haar grote en enige kaskraker “Zout op mijn huid”, over de stormachtige liefdesaffaire tussen een intellectuele vrouw en een zeebonk.

Voor de tweede keer spreekt Adriaan van Dis met Salman Rushdie, die ten tijde van dit interview al drie jaar ondergedoken zit. Het uitkomen van zijn boek “De duivelsverzen” was voor de geestelijke leiders in Iran reden om een banvloek over Rushdie uit te spreken. Het boek over de Islam en over goed en kwaad, wordt als godslasterlijk ervaren door ( sommige) moslims.
Hij praat over het dagelijks leven nu hij niet in het openbaar kan verschijnen en over zijn idee om de fatwa te trotseren en toch weer in het openbaar te verschijnen.

Aflevering 27: Adriaan van Dis in gesprek met Willem Frederik Hermans.
Het is de tweede keer dat ze tegenover elkaar zitten. Het eerste gesprek liep uit op een felle woordenstrijd over de apartheidspolitiek in Zuid Afrika. Dit keer een ontspannen Hermans, die op zijn geheel eigen wijze zijn ergernis uit over de beroerde staat van de Nederlandse taal, en de affaire Groningen, waarbij Hermans het veld moest ruimen na kritische kamervragen over zijn werkhouding aan de Universiteit van Groningen. Mooiste uitspraak: “Een schrijver die niet geobsedeerd is door zijn onderwerp, is geen goede schrijver”.

Julian Barnes, schrijver van de grootse roman “Flaubert’s papagaai”. Adriaan van Dis praat met hem over zijn boek “De geschiedenis van de wereld in 10en een half hoofdstuk”, een bizar boek dat de doorgewinterde klassieke lezer tart, door het ontbreken van duidelijke verhaallijnen.

En Gore Vidal, eminent Amerikaans schrijver en essayist. Zijn werkzame leven een criticaster van de Amerikaanse samenleving in het algemeen en de Amerikaanse politiek in het bijzonder. In zijn essaybundel “A view from the Diners club”, toont hij aan dat de Amerikaanse politieke elite willens en wetens de Verenigde Staten sinds 1950 in een permanente staat van oorlog wilde houden.
 
Aflevering 28: Hans Warren vertaalde “De 120 dagen van Sodom” van Markies de Sade. Hij vertelt over zijn eigen wrede handelingen met dieren in zijn jeugd. En zijn dualiteit dat een onvervreemdbaar onderdeel uitmaakt van zijn karakter. En passant geeft Warren college over het sexuele leven van de duif.

Peter Ustinov: al is hij een gevierd acteur, toch zijn er die vinden dat zijn acteerprestaties onderschat zijn. Iets waar Ustinov het – zonder het te zeggen – wel mee eens kan zijn. Verder gaat het gesprek over het feit dat hij misschien te veel heeft ondernomen in zijn leven ( acteren, schrijven, produceren, dirigeren) en dat dat wellicht ten koste is gegaan van de kwaliteit. Ustinov ontwijkt de vraag door een grandioze anekdote te vertellen.

John Berger, ooit programmamaker bij de BBC. Hij schreef een trilogie over de boerenbevolking in de Haute Savois, de streek in Frankrijk waar Berger zelf ook woont.

Aflevering 29: Adriaan van Dis in gesprek met Marten Toonder die de Tollensprijs kreeg toegekend voor zijn verrijkingen aan de Nederlandse taal. Toonder schreef op zijn 80-ste het erste deel van zijn autobiografie. Hij blijkt in staat te zijn diep in zijn verleden door te dringen. Zo herinnert hij zich dat hij als drie maanden oude baby een luier krijgt aangelegd. Toonder denkt dat dat komt door zijn angst voor de dood.

Andreas Sinakowski schreef een boek over zijn leven in Oost-Berlijn. Uit een verscheurt gezin vond Sinakowsky een warm nest binnen de muren van de Stasi. Hij was spion en gaf zich na jaren aan bij de politie in het Westen. Hij verklaart zijn toetreding tot de Stasi uit het feit dat hij in het bijzonder, maar collaborateurs in het algemeen zich op een zeker moment niet meer kunnen identificeren met de maatschappij waarin men leeft.

Aflevering 30: Adriaan van Dis in gesprek met de Engelse schrijver Martin Amis, zoon van Kingsley. De zoon heeft de humor met de vader gemeen. Echter waar de vader schreef over ongevaarlijke onderwerpen daar vat zoon Martin vooral brisante onderwerpen bij de kop: De holocaust, verkrachting en de nucleaire winter. De stijl van Martin Amis wekt bewondering en woede. Maar humor is de enige manier om het leven aan te kunnen, aldus Amis.

A.F.Th. van der Heijden is ten tijde van het gesprek met Adriaan van Dis midden in zijn roman cyclus “De tandeloze tijd” Hij praat over zijn obsessie voor verslavingen: drank en schrijven. Maar vooral over een generatie – zijn generatie – die “blasé is van voorgewende genietingen”

Martha Gellhorn is de beroemdste oorlogsverslaggeefster. Ze vertelt hoe ze verzeild raakte in de voorste linies van de grote brandhaarden. Verslaggeving zoals zij dat deed kan tegenwoordig niet meer, omdat de militaire leiding alleen dat laten zien wat ze willen laten zien. Ze vertelt over haar vriendschappen met president Rooseveld en Generaal Van Mook.

Aflevering 14: In deze aflevering een inspirerend en intrigerend interview met de zwarte Zuid-Afrikaanse schrijver Lewis Nkosi en de witte Zuid-Afrikaanse Nobelprijswinares Nadine Gordimer.

Een gesprek met de Nederlandse wetenschapper en eminente wetenschapper Paul Crutzen. Ook te gast is de wereldberoemde psychiater Oliver Sacks, schrijver van o.a. "Awakenings", "The man that mistook his wife for a hat" en "Musicofilia".